Nói về “độc dược” thì phải kể đến rắn, một trong những sinh vật có độc ghê gớm trên thế giới. Con rắn chúa hổ mang chỉ cắn nhẹ, bơm vào tí nọc cũng đủ giết chết một chú voi khổng lồ.
Trong văn học Việt Nam có bài vè mô tả những loại rắn độc kinh khủng như:
Hổ hành, hổ ngựa, rắn ráo, rắn nâu
Quỷ khóc thần sầu: hổ mang, hổ sậy
Thấy đà run rẩy: cạp nia, cạp nong
Nghe đến hãi hùng: hổ mây, hổ bướm…
Có những con rắn độc gây sợ hãi, run rẩy đến nỗi “quỷ khóc, thần sầu”, nhưng đặc biệt có con ngựa rất hùng dũng, không sợ hãi, vẫn sống “nhăn răng” khi bị rắn độc cắn. Nếu chẳng may, bị “sát thủ thầm lặng” châm độc, ngựa chỉ ốm nhẹ hay “say xỉn” choáng váng vài ngày rồi hồi phục chứ không hề bị trúng “độc chiêu” mà hồn lìa khỏi xác.
Nhìn thấy sự bí ẩn kỳ diệu này, các nhà nghiên cứu, các vị thầy thuốc đã khám phá ra cái bí mật tuyệt vời ẩn náu trong ngựa để chế biến thuốc giải độc rắn: huyết thanh (serum).
Huyết thanh là một “kỳ tích” được khám phá ra trong tự nhiên mà bàn tay thiêng liêng của tạo hóa đã ẩn giấu bên trong con ngựa, một sinh vật tưởng chỉ có ích lợi cho việc vận chuyển, xông pha chiến trận, một bộ môn thể thao, hay thậm chí cho thịt (nếu có người thích ăn hoặc vì thiếu kém thực phẩm).
Những nhà khoa học, nghiên cứu đã tìm thấy huyết thanh có chứa Globulin, được sản xuất bằng cách chích vào ngựa một loại nọc rắn, sau đó chiết xuất huyết thanh từ máu ngựa, chế biến thành thuốc chích vào người sẽ giúp giải được các độc tố của nọc rắn. Vì trong máu ngựa có hệ thống miễn dịch, tự phản ứng và sinh sản ra kháng thể để trung hòa nọc độc.
Khi chích nọc rắn vào ngựa, các kháng thể tự nhiên xuất hiện trong máu. Sau khoảng 2-3 ngày, máu được lấy ra từ ngựa. Trong máu ngựa, hồng huyết cầu (Red Blood Cells) được phân tách rồi loại bỏ, còn lại huyết tương (Plasma – phần màu trắng) được xử lý, tạo ra thuốc giải độc. Loại thuốc quý giá này được chích vào những nạn nhân bị rắn độc cắn để cứu sống họ.
Điều bất hạnh có thể xảy ra khi bị rắn cắn, nếu chữa trị chậm trễ, chất độc đã ngấm vào cơ thể, phá lục phủ ngũ tạng, làm suy tim, tê liệt hệ thần kinh thì nạn nhân không thoát khỏi “độc chiêu” của “sát thủ”.
Ấn Độ là một xứ sở có nhiều chuyện thần thoại về rắn. Họ nuôi rắn, huấn luyện rắn uốn éo nhảy múa theo điệu nhạc, làm trò xiếc, có nơi người ta thờ phụng coi rắn là linh vật.
Và cũng tại Ấn Độ, nơi có nhiều cơ sở sản xuất thuốc giải độc, nơi hàng ngàn con ngựa được nuôi nấng, chăm sóc, bảo vệ để sản xuất ra loại huyết thanh cứu mạng người.
Từ cuối thế kỷ 19, phương pháp điều trị những nạn nhân bị rắn độc cắn bằng huyết thanh được cho là có hiệu quả và phổ biến trong y học.
Qua những quá trình nghiên cứu và chế biến với những phương pháp ngày càng tân tiến hơn. Đầu tiên, rắn độc được gây mê bởi khí CO2 (thuốc an thần), giúp bảo đảm an toàn cho các nhà nghiên cứu điều chế huyết thanh. Khi con rắn “ngủ mê”, thì chuyên gia dùng dụng cụ cố định vị trí của đầu và banh miệng ra, ấn hai nanh vào miệng ống nghiệm, từ từ xoa nhẹ phần đầu để kích thích rắn tiết ra nọc. Có một số rắn không bị “gây mê” bởi ngửi khí CO2 nên phải cẩn thận dùng những phương pháp và dụng cụ an toàn hơn để tránh bị cắn và ngộ độc.
Sau khi thu thập, nọc độc được bảo quản bằng phương pháp đông khô (Freeze-drying) ở -56 độ C. Đặc biệt mỗi loại rắn độc cho màu sắc đặc trưng riêng như: màu hồng của rắn Taipan, màu vàng nâu của rắn King Brown và màu vàng nhạt của rắn Tiger. (Theo “The Science Times”)
Nọc độc của rắn được hình thành từ tuyến nước bọt nằm ở phía sau đầu. Răng nanh của rắn rỗng, giống như một cây kim chích. Khi rắn cắn, các cơ ở đầu như cái ống chích ép các tuyến nọc, bơm chất độc qua răng nanh vào thịt “con mồi.”
Các chất độc này có tính đa dạng tùy theo loại rắn, nhưng thường nhắm vào hệ thần kinh gây tê liệt:
– Độc tố gây hại máu làm vỡ hồng huyết cầu, làm đông máu, giảm huyết áp.
– Độc tố gây độc cho cơ bắp làm chết mô cơ, còn gọi là hoại tử.
Hằng năm, có hàng triệu người bị rắn cắn dẫn đến hàng ngàn ca tử vong, đặc biệt ở Châu Á và Châu Phi, nơi có nhiều loài rắn độc. Ở những nơi “đồng không mông quạnh”, người nông dân là lực lượng lao động thường xuyên đụng độ với rắn nên việc thiếu kém bệnh viện có thể là một thách thức cần phải giải quyết để giảm bớt tỷ lệ tử vong.
Nọc độc của rắn gây chết người, nhưng mặc khác, nó cũng có tiềm năng về y học dùng để cứu chữa như “lấy độc trị độc”. Các chuyên gia nghiên cứu đã sử dụng “Protein” từ nọc rắn để điều chế thuốc trị bịnh ung thư, huyết áp cao, đau tim, đột quỵ, Alzheimer và Parkinson. (Ngoài nọc rắn, các Protein trong nọc độc của những sinh vật như nhện, bò cạp, cũng đã đóng góp vào việc điều chế những loại thuốc trị bệnh khác.)
Từ xưa đến nay, rắn được cho là một sinh vật thầm lặng, đầy bí ẩn và đáng sợ đối với con người và các loài sinh vật, vì nọc độc của rắn gây tử vong. Ngựa là một thành phần quan trọng, một “đối tác” tất yếu không thể thiếu trong quá trình chế biến thuốc giải độc. Máu của ngựa rất quý giá vì chứa nhiều kháng thể. Ngựa là một sinh vật không nể nang, không sợ hãi rắn cho dù loài rắn đó có nọc “độc nhất vô nhị.”
Người ta yêu quý ngựa như thú cưng, con vật chí tình, trung thành, trọng nghĩa. Nếu không có con vật dễ thương, tốt bụng, tốt máu này, nhiều người sẽ mất mạng chỉ vì một vết rắn cắn. Có người cho rằng:
“Ngựa là món quà của thượng đế ban tặng cho nhân loại.”
